AI : હવે એવો યુગ આવી રહ્યો છે જ્યાં કોઈ ગુનો થાય એ પહેલાં જ ગુનેગારો પકડાઈ જશે! હા, તમે સાચું વાંચ્યું. યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK)ની સરકારે એક એવા પ્રોજેક્ટ પર કામ શરૂ કર્યું છે જેની મદદથી ખૂન થવાનાં પહેલાં જ એવું ભાંકી શકાય કે કઈ વ્યક્તિ એવો ગુનો કરી શકે છે. ( AI )આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ છે “હોમિસાઇડ પ્રિડિક્શન”, એટલે કે મર્ડર કરતાં પહેલાં જ ગુનેગારને ઓળખી લેવો.
https://dailynewsstock.in/2025/03/29/bangkok-myanmar-thailand-cracks/
AI : આ વિચાર સાંભળવા જેટલો આકર્ષક છે, એટલો જ વિવાદાસ્પદ પણ છે. ટેક્નોલોજી જો માણસને બચાવતી હોય તો એ ખુબ જ સરસ છે, પણ જ્યારે એ માનવીય અધિકારો અને પ્રાઇવસી સામે પ્રશ્નો ઊભા કરે, ત્યારે એની નૈતિકતા સામે તર્કો ઊભા થાય છે.
AI હવે ક્રાઈમ ફાઈટર બની રહ્યું છે!
AI એટલે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અત્યાર સુધી બહુવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગી સાબિત થયું છે — whether it is in healthcare, education, logistics or entertainment. હવે એ ક્રાઈમ પ્રિવેન્શનના ક્ષેત્રમાં પણ પગ મૂકવા જઈ રહ્યું છે.
UKની મિનિસ્ટ્રી ઓફ જસ્ટિસ, ગ્રેટર માન્ચેસ્ટર પોલીસ અને સ્ટેટવોચ નામના સંસ્થાની સહભાગિતીથી તૈયાર થયેલ આ પ્રોજેક્ટના અંતર્ગત એવું રિસર્ચ ચાલી રહ્યું છે જેમાં AI એ ભવિષ્યમાં કેવો ગુનો થઈ શકે છે એની આગાહી કરશે. ખાસ કરીને મર્ડર જેવા ગંભીર ગુનાની પહેલાં કેવો વ્યકિત એ ગુનામાં સામેલ થઈ શકે છે એ જાણી શકાય એવું ટેક્નોલોજીકલ માળખું તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.
AI માટે મહત્વની વસ્તુ છે ડેટા. અને એટલા માટે આ પ્રોજેક્ટ માટે સરકાર અને સંસ્થાઓએ અનેક સ્ત્રોતોથી માહિતી ભેગી કરી છે. ફ્રીડમ ઓફ ઇન્ફોર્મેશન ઍક્ટ હેઠળ વિવિધ સ્ત્રોતોથી મળેલ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને AI મોડેલને ટ્રેઇન કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ડેટામાં શામેલ છે:
- વ્યક્તિનું નામ
- ઉંમર
- જાતિ
- ધર્મ
- અગાઉના ગુનાઓનો ઇતિહાસ
- મેન્ટલ હેલ્થની માહિતી
- ડ્રગ્સ કે અલ્કોહોલની લત
- કોઈએ અગાઉ આત્મહત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય તો એ માહિતી
આ તમામ માહિતીનો ઉપયોગ એ અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે કે કોઈ વ્યક્તિની ઓળખ, પૃષ્ઠભૂમિ અને વર્તનનાં આધાર પર એ કેવી રીતે ખતરનાક થઈ શકે છે. એટલે કે, આ ડેટાના આધારે AI એવી વ્યક્તિઓને ફોરકાસ્ટ કરશે જેઓ ભવિષ્યમાં મર્ડર કરી શકે છે.
પ્રોજેક્ટ પાછળનો હેતુ શું છે?
AI : આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટનો હેતુ છે હોમિસાઇડ ઘટનાઓમાં ઘટાડો લાવવો. મિનિસ્ટ્રી ઓફ જસ્ટિસનો દાવો છે કે:
“જો આપણે પહેલાંથી જોઈ શકીએ કે કોઈ વ્યક્તિ માટે ભવિષ્યમાં મર્ડર કરવાની શક્યતા છે, તો આપણે સમયસર ઇન્ટરવેન્શન કરીને એ ગુનાને અટકાવી શકીએ.”
એટલે કે, આ ટેક્નોલોજી કોઈને સજા આપવાનો નથી, પણ એને સમજવા માટે છે કે કોઈ વ્યક્તિ કેવી રીતે ક્રિમિનલ બની શકે છે અને એને પથથી ભટકતો અટકાવી શકાય. આ માટે પ્રોબેશન સર્વિસ, પોલીસ વિભાગો અને menthal health સર્વિસના ડેટાનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જ્યાં એક તરફ કેટલાક ટેક્નોલોજી ચાહકો અને સરકારે આ પ્રોજેક્ટને “ભવિષ્યનું ક્રાઈમ કંટ્રોલ ટૂલ” ગણાવ્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ માનવ અધિકાર સંસ્થાઓ અને ડેટા પ્રાઇવસી ગ્રુપોએ એ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
મુખ્ય વિરોધીઓના તર્ક:
- પ્રાઇવસીના હક પર ઘાટ: બહુજ વ્યકિતગત માહિતી ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે, જે વ્યક્તિની જાણ વિના લેવામાં આવી છે.
- બાયસ્ડ એલ્ગોરિધમ: જો ડેટા પહેલાથી જ પૂર્વગ્રહપૂર્ણ છે, તો AI પણ બાયસ્ડ રહી શકે છે. એટલે કે, કોઈ ખાસ સમુદાય કે વર્ગને ખોટી રીતે ટાર્ગેટ કરી શકે છે.
- પ્રેડિક્શન કે પ્રિ-જજમેન્ટ?: લોકો ભવિષ્યમાં શું કરશે એ જણાવવાનું ટેક્નોલોજીનું દાવો એ નૈતિક રીતે યોગ્ય છે કે નહિ એ પર પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.
https://youtube.com/shorts/iRUNN_MyYJs
સરકાર અને સ્ટેટવોચ બંનેએ એ વાતની ખાતરી આપી છે કે ડેટાનો ઉપયોગ માત્ર રિસર્ચ અને ટ્રેઇનિંગ માટે થઈ રહ્યો છે. કોઇ વ્યક્તિના દૈનિક જીવન પર સીધો અસરકારક પગલું લેવાયું નથી. તેમણે આ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડેટા એનૉનિમાઇઝ્ડ છે એટલે કે વ્યક્તિ ઓળખી શકાય તેવું નથી.
છતાં, કેટલીક મનોવિજ્ઞાની સંસ્થાઓએ એમ પણ કહ્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિને અગાઉથી “પોસિબલ ગુનેગાર” માની લેવામાં આવે, તો તેના જીવન પર સીધો અસર પડી શકે છે — એને જોબ મળવી મુશ્કેલ થઈ શકે છે, સમાજમાં તેનુ સ્થાન બગડી શકે છે અને એની મેન્ટલ હેલ્થ પણ નબળી પડી શકે છે.
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ એ બતાવે છે કે ટેક્નોલોજી કેવી રીતે સમાજને નવા માર્ગે લઈ જતી છે. પણ એ માર્ગ સરळ છે કે નૈતિક અંધકારમાં લઈ જતો છે એ ચર્ચાસ્પદ છે. AIનું ભવિષ્ય અહીં માત્ર ફેન્સી ગેજેટ કે રોબોટ સુધી સીમિત નથી, પણ હવે એ આપણા કાયદાકીય અને નૈતિક માળખામાં ઘૂસી રહ્યું છે.
અત્યારે આ પ્રોજેક્ટ પ્રારંભિક ચરણમાં છે અને તેને લઈને આંતરિક સમીક્ષા અને વિશ્લેષણ ચાલી રહ્યું છે. જો એ સફળ થાય, તો એ વિશ્વ માટે મોડેલ બની શકે છે. અને જો એ નિષ્ફળ જાય, તો એ એક એવો દાખલો બની રહેશે કે કઈ રીતે ટેક્નોલોજીનો દુરુપયોગ ભવિષ્યમાં ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
AI હવે ફક્ત એક સાધન નથી, પણ સમાજને બદલવાનો સાધક બની રહ્યો છે. જે રીતે AI હવે ગુના અટકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે, એ કઈ રીતે સમાજ માટે સારું છે અને કઈ રીતે જોખમી એનું મૂલ્યાંકન ખુબ જ જરુરી છે. આવનારા સમયમાં આ પ્રકારની ટેક્નોલોજી વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પણ અમલમાં આવશે કે નહીં એ જોવું રસપ્રદ રહેશે.
