Dharma : અમરનાથ યાત્રા, જે વર્ષો સુધી ગુજરાતીઓ માટે આધ્યાત્મિક ( Dharma ) શ્રદ્ધાનું પ્રતિક રહી છે, ત્યારે આ વર્ષે અનોખું દૃશ્ય જોવા મળી રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે જે યાત્રા માટે એપ્રિલ-મે મહિનાથી જ ધડાધડ ( Dashadhad ) બુકિંગ શરૂ થઈ જતું હતું, ત્યાં હવે રદબાતલનો ટ્રેન્ડ જોવા ( Dharma ) મળી રહ્યો છે. ટ્રાવેલ્સ એજન્સીઓનો ( Agency ) દાવો છે કે અત્યાર સુધીના સૌથી ઓછા બુકિંગ આ વર્ષે થયા છે અને ઘણા પ્રવાસીઓએ પહેલાથી કરેલ બુકિંગ પણ રદ કરી દીધા છે.
યાત્રામાં રસ ઘટાડાનો મુખ્ય કારણ શું?
ટ્રાવેલ એજન્ટ્સ ( Agents ) અને યાત્રાળુઓની વાત કરીએ તો રસ ઘટાડાના ઘણા પરિબળો જવાબદાર છે.
1. કાશ્મીરના હાલના સુરક્ષા સંદર્ભો:
ભલે સરકાર અને સુરક્ષા દળો તરફથી સંપૂર્ણ સુરક્ષા ઉપલબ્ધ હોવાનું કહેવાય છે, તેમ છતાં સોશિયલ મીડિયા અને ન્યૂઝ માધ્યમો દ્વારા કાશ્મીરમાં ( Kashmir ) છૂટાછવાય હિંસા, પથ્થરમારી ( Dharma ) અથવા આતંકી ઘટનાઓના સમાચાર અને વીડિયોની અસર યાત્રિકોના મન પર પડી છે. ઘણા પરિવારો, ખાસ કરીને વૃદ્ધ અને મહિલાઓવાળા, સુરક્ષા બાબતે સંકોચ અનુભવી રહ્યા છે.
2. ખર્ચ અને મોંઘવારીનો ફટકો:
હાલના સમયમાં હવાઈ મુસાફરીના ભાડા, ટ્રાવેલ પેકેજ અને હોસ્ટેલ/હોટલના ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો હતો, જેના પગલે મધ્યમ વર્ગના યાત્રાળુઓ ( Pilgrim ) માટે આ યાત્રા હાથ ધરવી ( Dharma ) વધુ મુશ્કેલ બની હતી. જો કે હવે જયારે બુકિંગ ઘટ્યાં છે, ત્યારે હોટલ અને ટ્રાવેલ પેકેજના ભાવ અડધા થયા છે, તો પણ લોકોએ રસ દાખવ્યો નથી.
3. અન્ય યાત્રાધામોને વરિયતા:
વિષ્ણુદેવી, ડાકોર, કેતાર્નાથ, બદરિનાથ જેવી યાત્રાઓમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. ઘણા લોકો હવે સુરક્ષિત અને સરળ એવી યાત્રાઓ તરફ વળી રહ્યા છે. યાત્રાનું આધુનિકિકરણ, ઓનલાઈન બુકિંગ ( Dharma ) અને સ્માર્ટ સેવાઓના કારણે યાત્રિકો હવે અન્ય વિકલ્પો પસંદ કરે છે.
4. ઘરના સભ્યોની ના પાડવી:
ઘણાં પરિવારોમાં હવે વૃદ્ધ સભ્યો, જેમણે વર્ષોથી યાત્રા કરવાનો વિચાર રાખેલો હતો, તેઓ હવે સ્વાસ્થ્ય સંબંધી તકલીફો અને સગવડતાના ( Convenience ) અભાવના કારણે યાત્રાથી દૂર રહે છે. બીજી તરફ ( Dharma ) યુવાન પેઢી એવા ધાર્મિક યાત્રા કરતાં હિલ સ્ટેશન કે દરિયાકાંઠે ફરવાનું વધુ પસંદ કરે છે.
ટ્રાવેલ્સ સંચાલકોની મુશ્કેલી
અમદાવાદ, રાજકોટ, સુરત અને વડોદરા જેવા શહેરોના ( Dharma ) વિવિધ ટ્રાવેલ ઓપરેટરો માટે આ વર્ષ અત્યંત નિરાશાજનક સાબિત થઈ રહ્યું છે.
અહિયાંના એક ટ્રાવેલ એજન્ટ, શ્રીમતિ ભક્તિ પંડ્યા જણાવે છે કે, “અમે દર વર્ષે અમરનાથ યાત્રા માટે 7થી 8 બસો ભરતા હતા. આ વર્ષે તો 2 બસના ગ્રુપ પૂરાં પણ થતા નથી. અમારું ( Dharma ) ઘણું નુકસાન થયું છે, કારણ કે અગાઉથી હોટલ અને વાહનોની બુકિંગ કરાઈ હતી.”
ફાઇનલ પેમેન્ટ પણ અટકી ગયાં:
ઘણા યાત્રિકોએ આગળથી ટોકન આપીને પેકેજ બુક કરાવ્યા હતા, પરંતુ હવે યાત્રા રદ કરતાં પેમેન્ટ પાછું માંગે છે. એજન્સીઓએ અગાઉથી હોટલ અને ફ્લાઇટની ( Dharma ) બુકિંગ કરાવેલી હોવાથી રિફંડમાં પણ મુશ્કેલી થઈ રહી છે.
હોટલ ઉદ્યોગ પણ અસરગ્રસ્ત
શ્રીનગર અને પહેલગામમાં ( Pahalgam ) રહેલા ઘણા હોટલ માલિકોનું કહેવું છે કે દર વર્ષે જયાં જૂનથી જુલાઈ સુધી ફુલ બુકિંગ રહેતું હતું, ત્યાં હવે રૂમ ખાલી છે. એમના કહેવા મુજબ, રૂમ ભાડું ₹4000 થી ઘટાડી ₹2000 કરી દેવાયું છે, છતાં પણ ટ્રાફિક નથી.
https://www.facebook.com/share/p/16EX7f5tNr/
હોટલ માલિક રિયાઝ અહેમદ કહે છે, “હમને પહેલે કભી ( Dharma ) ઈસા નઝારા નહી દેખા. ગુજરાત સે યાત્રિ બહુ કમ આ રહે હૈં. પૂરિ સીઝન ખાલી જા રહી હૈ.”
સરકારની કામગીરી
જમ્મુ-કાશ્મીર યુનિયન ટેરિટરીના પ્રશાસન દ્વારા પણ યાત્રા માટે બાહ્ય સહાય, સુરક્ષા, માર્ગ વ્યવસ્થા અને ઈ-પર્મિટની સુવિધા ઉભી રાખવામાં આવી છે. તેમ છતાં, યાત્રિકોની ( Dharma ) સંખ્યા ઘટી રહી છે એ મામલે સરકારે હજુ કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું નથી.
આ સાથે, અમરનાથ શ્રાઈન બોર્ડ ( SASB ) દ્વારા યાત્રા માટે ખાસ પોર્ટલ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં યાત્રાળુઓ સરળતાથી ઑનલાઇન રજીસ્ટ્રેશન કરી શકે છે. પણ તેમ ( Dharma ) છતાં આ ઓનલાઈન પ્રક્રિયા પણ રાહત લાવતી નથી એવું ટ્રાવેલ એજન્ટોનું કહેવું છે.
સામાજિક દૃષ્ટિએ પડઘો
આ પ્રકારની યાત્રાઓમાં ઘણી વખત ગુરુભાઈબંધ, સમાજગત જૂથો ( Dharma ) તેમજ ધાર્મિક સંગઠનો દ્વારા ગ્રુપ યાત્રા યોજાય છે. હવે જ્યારે યાત્રા રદ થઈ રહી છે, ત્યારે એ રીતે સંઘર્ષ સહન કરનાર વૃદ્ધો અને મહિલાઓમાં નારાજગી જોવા મળે છે.
અંતિમ ટિપ્પણી
અખી યાત્રા અંગે નજર કરીએ તો, યાત્રિકોની ગિરતી સંખ્યા ( Dharma ) માત્ર ધાર્મિક આસ્થાની ઘટતી અસર નથી, પણ આ અર્થતંત્ર, સુરક્ષા સ્થિતિ અને આધુનિક જીવનશૈલીના બદલાતા પરિપ્રેક્ષમાં પણ એક પ્રતિબિંબ છે.
એવી શક્યતા છે કે આગામી વર્ષોમાં યાત્રાના સ્વરૂપમાં ( Dharma ) પરિવર્તન આવશે – વધુ ટેકનોલોજીકલ રીતે સુસજ્જ, વધુ સુરક્ષિત અને વધુ સગવડવાળી યાત્રાઓ તરફ યાત્રિકો વળશે.
પરંતુ હાલ માટે, ગુજરાતીઓના માટે અમરનાથ યાત્રા એક વાર્તા સમાન બની રહી છે – જ્યાં યાત્રા કરતાં યાદો વધુ બની રહી છે.
