war : ઈરાન ( Iran )અને ઈઝરાયલ ( Israel ) વચ્ચે ચાલી રહેલું યુદ્ધ માત્ર એ બે દેશો સુધી સીમિત નથી રહ્યું. હવે આ સંઘર્ષ આખા મધ્યપૂર્વ પ્રદેશ અને વિશ્વની આર્થિક વ્યવસ્થાને હચમચાવી શકે એવી દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.( war ) વળી, ભારત જેમનું ઈરાન અને ઈઝરાયલ બંને સાથે ગાઢ સંબંધ છે, તે દેશ માટે આ યુદ્ધ અનેક સ્તરે પડકારરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
વિશ્લેષકો કહે છે કે જો આ યુદ્ધ લાંબું ચાલે છે તો તે માત્ર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વૃદ્ધિ નહીં કરે, પરંતુ ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર ( International Trade )નીતિ, વાયવ્યવહાર, ઊર્જા નીતિ, મુસાફરી અને નાણાકીય નીતિ—all sectors પર સીસા પડતું અસર કરશે. ચાલો જુએ કે કઈ રીતે આ યુદ્ધ ભારતમાં 2000 શબ્દોની ઊંડાણપૂર્વક અસર પાડી શકે છે.
https://dailynewsstock.in/air-india-flights-landing-technical-takeoff-air/
- ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તેજીથી ભારતનું કરંટ એકાઉન્ટ ડિફિસિટ (CAD) ખોરવાશે
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ આયાતકાર દેશોમાંથી એક છે. 85%થી વધુ કાચું તેલ ભારત બહારના દેશોથી ખરીદે છે, જેમાં ઈરાન મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર રહી ચુક્યું છે. હાલ પણ ભલે ઈરાન પર અમેરિકા તરફથી પ્રતિબંધો લાગુ છે, પરંતુ બેકડોર ટ્રેડિંગ અને સ્થિરતા માટેના પ્રયત્નો યથાવત છે. જો યુદ્ધ યથાવત રહ્યું, અને હોર્મુઝની ખાડીમાંથી ઓઇલ ટ્રાન્સપોર્ટ અટકી જશે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ $100 પ્રતિ બેરલ કે તેથી વધુ થવાનો ખતરો છે.
જેનો સીધો અર્થ થાય છે:
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો વધશે
ટ્રાન્સપોર્ટ, ખેતી અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે ખર્ચ વધશે
મહેસૂલો પર દબાણ વધશે
રૂપિયો નબળો પડશે
મોંઘાવારી દર ઉંચો જશે
અને ભારતનું કરંટ એકાઉન્ટ ડિફિસિટ ગંભીર બને
war : ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલું યુદ્ધ માત્ર એ બે દેશો સુધી સીમિત નથી રહ્યું.
- war : ઈરાન સાથે વેપાર મોંઘો, ટેકપ્રોજેક્ટ્સ અટકી શકે
ભારત ઈરાન સાથે કૃષિ અને ઉદ્યોગ સંબંધિત અનેક વસ્તુઓની આયાત-નિકાસ કરે છે. ખાસ કરીને સૂકા મેવા, બાસમતી ચોખા, ઓટો પાર્ટ્સ અને ચા-કોફીનો વેપાર થાય છે. બીજી તરફ, ભારતના અનેક નિર્માણ પ્રોજેક્ટ્સ ઈરાનમાં ચાલુ છે જેમ કે ચાબાહાર પોર્ટ—જે ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનો છે.
જો યુદ્ધ યથાવત રહ્યું અને અમેરિકા-યુરોપી દેશોએ નવા પ્રતિબંધો લાદ્યા, તો
વેપાર માટે બેંકિંગ નેટવર્ક થકી પેમેન્ટ શક્ય નહીં બને
શિપમેન્ટ રૂટ્સ બાધિત થાય
ભારતીય કંપનીઓએ થયેલા રોકાણો અટકી શકે
અને ભારતને આ ક્ષેત્રે વિકલ્પ શોધવા પડશે
- war : મધ્યપૂર્વમાં ભારતના રાજકીય સંબંધોનું સંતુલન ડગમગી શકે
ભારત એથિહાસિક રીતે નોન-અલાઈન્ડ અને તટસ્થ નીતિ અપનાવતું આવ્યું છે. પરંતુ જો યુદ્ધ વધુ વિસ્તૃત થાય છે અને તેને વિશ્વશક્તિઓનું સપોર્ટ મળવા લાગે છે, તો ભારત માટે મધ્યપૂર્વમાં સાંભળીને સંબંધો જાળવી રાખવા મુશ્કેલ થઈ શકે છે.
war : ઈઝરાયલ સાથે ભારતે ગયા દાયકામાં દડતાં આત્મરક્ષક ટેક્નોલોજી, ગુપ્તચર મંત્રણા અને કૃષિ ટેકનોલોજી પર જોરદાર સંબંધો બાંધ્યા છે. બીજી તરફ, ઈરાન એ ઈસ્લામિક વિશ્વમાં એકમાત્ર એવો દેશ રહ્યો છે જેણે પાકિસ્તાન સામે ભારતનું સમર્થન જાહેર રીતે આપ્યું છે.
તેમજ ભારત ઈરાનથી એલપિજી, કૃષિ ઉત્પાદનો અને ચાબાહાર પોર્ટથી દ્વારકાના વેપાર માટે રાજકીય સહયોગ ધારતો રહ્યો છે. આવી પરિસ્થિતિમાં જો કોઈ એક બાજુએ જાહેર રીતે ઝૂકાવ બતાવવામાં આવે, તો અન્ય બાજુના દેશો (જેમ કે યુએઈ, કતાર, સાઉદી) સાથેના સંબંધો બગડી શકે છે.
- war : વિમાની મુસાફરીના ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો
ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધનો મોટો અસર વિસ્તાર એવિએશન પર પણ થયો છે. અત્યારે જોર્ડન, ઈરાક અને સીરિયાએ પોતાના એરસ્પેસ બંધ કરી દીધા છે. એટલે યુરોપથી ભારત, દુબઈથી લંડન કે દિલ્હીથી ઈસ્ટ યુરોપ જેવા રૂટ્સ લાંબા થઈ રહ્યા છે.
વિમાનોને લાંબો ચક્કર લગાવવો પડે છે જેનાથી:
ફ્લાઇટ ટાઈમ વધે છે
ફ્યુઅલ ખર્ચ વધી જાય છે
પ્લેન ઓફર કરનારા એરલાઇન માટે મૂલ્યવૃદ્ધિ થાય છે
જેનું સીધું ભારણ યાત્રીઓ પર ટિકિટ ભાવમાં વધી શકે છે
વિદેશી પ્રવાસ મોંઘો બનશે
ટુરિઝમ ઉદ્યોગ માટે આ પડકારરૂપ છે
- સોનાના ભાવમાં ભારે ઉછાળો અને દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં દબાણ
આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને યુદ્ધના સંકેતો investorsને હંમેશાં સલામત હેવન તરીકે સોનામાં રોકાણ તરફ દોરે છે. ભારતમાં સોનાની સંસ્કૃતિ અને માંગ ખૂબ ઊંચી છે. જો સોનાનો દર 1 લાખ રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામ પાર કરે, તો લગ્નસરાની સીઝનમાં સામાન્ય લોકો માટે આ ખર્ચાળ બની શકે.
ભારત દર વર્ષે લગભગ 800-900 ટન સોનાની આયાત કરે છે. જેમે foreign exchange ભંડારનો મોટો હિસ્સો વપરાય છે. તેથી:
વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ
રૂપિયાનું મૂલ્ય ઘટે
ચલણ ઘટાડાનો ખતરો
અને માર્કેટમાં અસ્થિરતા વધી શકે
- શેરબજાર પર નકારાત્મક અસર
war : વિશ્વમાં જ્યાં પણ તણાવ, યુદ્ધ કે અનિશ્ચિતતા હોય, ત્યાં શેરબજાર તરત પ્રતિક્રિયા આપે છે. હાલમાં ભારતમાં પણ સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં નરમાઈ જોવા મળી રહી છે. રોકાણકારો ખાસ કરીને બૅન્કિંગ, ટ્રાવેલ અને ઓટો ક્ષેત્રે ભારે વેચવાલી કરે છે.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા હાલ વિકસિત સ્થિતિમાં છે, અને લાંબાગાળાના વિદેશી રોકાણકારો (FDI, FPI) માટે મજબૂત નીતિ અને સ્થિરતા જરૂરી છે. યુદ્ધના કારણે ફંડ ઊંચા દરે ઉપાડવા પડશે અને રોકાણકારો નફો બચાવવા બજારથી બહાર નીકળી શકે છે.
https://youtube.com/shorts/WlACvGQLwBg
- ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની ધારણા: વૈશ્વિક ગણિતનો ભાગ બને ભારત?
વિશ્લેષકો ચેતવી રહ્યા છે કે જો ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધમાં અમેરિકા, રશિયા, ચીન અને ઉત્તર કોરિયા જેવા દેશો ખુલ્લેઆમ જોડાય, તો સ્થિતિ ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ તરફ દોરી શકે. આવા સંજોગોમાં ભારત પર આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વધશે કે તે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરે.
war : અને જો સંઘર્ષ લાંબો ચાલે છે, તો ભારતને UNO, BRICS, QUAD જેવી સંસ્થાઓમાં દબાણ અને રાજકીય નીતિ બદલવાની ફરજ પડે – જેનાથી તેના પરિપ્રેક્ષ્યમાં વ્યૂહાત્મક ફેરફાર આવી શકે છે.
ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલું યુદ્ધ માત્ર બૉર્ડરની ભીડ નથી, તે વિશ્વના દરિયાઈ માર્ગો, નફાકારક સમજૂતી, નરમ પડતાં કૂટનિતિક સંબંધો અને ખીણમાં જતા બજારો સુધી પ્રવેશી ગયું છે. ભારત જેવી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં જોડાયેલી અર્થવ્યવસ્થા માટે એ પળપળનું જોખમ છે.
સરકાર માટે આ સમય ચુસ્ત નીતિ અને ઝડપથી વિકલ્પ વિકસાવવાનો છે – જેમ કે ઓઇલ સબસિડીની પૂર્વ તૈયારી, એરલાઇન માટે પ્રોત્સાહન, તેમજ ઈરાનને બદલે અન્ય સપ્લાયર્સ સાથે જમણવાર. કારણ કે વિશ્વયુ
