Bank : 2025ના કેલેન્ડર વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતની બેંકો અને નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) દ્વારા ક્વોલિફાઈડ ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ પ્લેસમેન્ટ (QIP) દ્વારા ભંડોળ ઊભું કરવામાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ડેટા મુજબ, આ ગાળામાં કુલ ₹7,456 કરોડનું મૂડીસંગ્રહ થયું છે, જે સમાન ત્રિમાસિક ગાળાની સરખામણીએ લગભગ 46%નો વધારો દર્શાવે છે. ( Bank ) 2024ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ₹5,100 કરોડ જ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.
https://dailynewsstock.in/mudra-loan-goverment-pmmy-adharcard/
સરકારી બેંકોનું દબદબું: મોટાભાગની મૂડી તેમની પાસેથી જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2025 દરમિયાન કુલ ભંડોળમાં રૂ. 6,100 કરોડ માત્ર બેંકો દ્વારા જ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા. જેમાં યુકો બેંક, સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, અને ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. યુકો બેંકે માત્ર એક જ QIP દ્વારા ₹2,000 કરોડ એકત્રિત કરીને આગળતાની બેઠક પર સ્થાન મેળવી છે, જ્યારે સેન્ટ્રલ બેંકે ₹1,500 કરોડ અને ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંકે ₹1,437 કરોડનું મૂડીસંગ્રહ કર્યું છે.
આ અવલોકન દર્શાવે છે કે પબ્લિક ક્ષેત્રની બેંકોમાં ઊંડાણપૂર્વક નાણાકીય પુનર્ઘટન ચાલી રહી છે, જેમાં સરકાર તેમનો શેરહિસ્સો ઘટાડીને બજારથી ભંડોળ ઊભું કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.
SEBIની 25% MPS મર્યાદા – નીતિનું લાગુ કરાવવાનો ચુસ્ત પ્રયાસ
Bank : SEBIના નિયમો મુજબ, તમામ લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં ઓછામાં ઓછું 25% પબ્લિક હોલ્ડિંગ હોવું આવશ્યક છે. જોકે અનેક સરકારી બેંકોમાં અત્યાર સુધીમાં સરકારનો શેરહિસ્સો 90%થી વધુ રહ્યો છે, જે નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે. પરિણામે, સરકાર હવે આ શેરહોલ્ડિંગ ઘટાડવા અને પબ્લિક હોલ્ડિંગ વધારવા માટેના પ્રયાસો તેજ કરી રહી છે.
આ ભંડોળ એકત્રીકરણ વડે નહીં માત્ર SEBIના નિયમોને અનુસરી શકાય, પરંતુ બેંકોને માર્કેટમાં વધુ નિમિત્ત મેળવી તેમને આપેલા ધિરાણને વિસ્તૃત કરવાની ક્ષમતા પણ વધે છે.
અંકડાવાર અંતર: સરકારનો શેરહિસ્સો ઘટતો જ રહ્યો
QIPના પગલે વિવિધ સરકારી બેંકોમાં સરકારના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે:
| બેંક | ડિસેમ્બર 2024ના શેરહિસ્સા (%) | માર્ચ 2025ના શેરહિસ્સા (%) |
|---|---|---|
| ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક | 96.38% | 94.65% |
| સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા | 93.08% | 89.27% |
| યુકો બેંક | 95.39% | 90.95% |
| પંજાબ એન્ડ સિંધ બેંક | 98.25% | 93.85% |
આ આંકડાઓ બતાવે છે કે સરકાર પગલે પગલાં લઈને શેરહિસ્સું ઘટાડીને SEBIના નિયમોને લાગુ કરવા માટે ગતિશીલ ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
મૂડી ઊભી કરવાના અમૂલ્ય લાભો: બેંકોની સ્થિતિ મજબૂત બને
Bank : વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે QIPના માધ્યમથી ભંડોળ એકત્ર કરીને બેંકો તેમની નાણાકીય books ને વધુ મજબૂત બનાવી રહી છે. ખાસ કરીને બેંકોના CASA (Current Account-Savings Account) રેશિયો, માર્જિન અને NPA (Non-Performing Assets) સંદર્ભે દ્રષ્ટિએ સુધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ઉપરાંત, મૂડીના આ વધારા થકી બેંકો તેમના લોન પોર્ટફોલિયોને વિસ્તૃત કરી શકે છે અને નવા MSME તથા રિટેલ ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે. ખાસ કરીને NBFCs માટે પણ આ એક નવી દિશા બની છે, જેમણે આ ગાળામાં પણ નોંધપાત્ર મૂડી એકત્રિત કરી છે.
NBFCsની ભૂમિકા: વધુ સ્થિરતા તરફ પ્રયાણ
Bank : હાલમાં ઘણા નાના અને મધ્યમ સ્તરના NBFCs તેમના પ્રવૃત્તિઓનું વિસ્તરણ કરવા માટે મૂડીના નવા સ્ત્રોત શોધી રહ્યા છે. QIP જેવા વિકલ્પો તેમને સ્વતંત્ર રૂપે ભંડોળ મેળવવાની તક આપે છે, જેમાં સરકારની સીધી હસ્તક્ષેપની જરૂર રહેતી નથી.
NBFCs માટે આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં વધુ ક્યુઆઈપી યોજાનાર હોવાનું અનુમાન છે, ખાસ કરીને ગ્રાહક લોન, અફોર્ડેબલ હાઉસિંગ અને ઓટો ફાઇનાન્સિંગ ક્ષેત્રે.
https://youtube.com/shorts/KUkivQetTm4
વિશ્લેષકોની ટિપ્પણીઓ: બજારનો આધાર સ્પષ્ટ
Bank : જાણીતા નાણાકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે QIP દ્વારા ભંડોળ એકત્રિત કરવાની સિસ્ટમ માર્કેટમાં એક સ્વસ્થતા દર્શાવે છે. સરકારની ધોરણો બદલવા કે બજાર સાથે મૈત્રીપૂર્ણ દૃષ્ટિકોણ અપનાવવા જેવી નીતિઓને રોકાણકારો પણ સકારાત્મક રીતે લઈ રહ્યા છે.
આ ઉપરાંત, જ્યારે સરકાર પોતાના હિસ્સામાં ઘટાડો કરે છે, ત્યારે તે કંપનીઓના વ્યવસ્થાપનને વધુ સ્વતંત્રતા આપે છે – જે લંબાગાળે રોકાણકારોની દૃષ્ટિએ લાભદાયી બની શકે છે.
QIP – બેંકો માટે માત્ર ભંડોળ નહીં, પણ નીતિ પરિવર્તનનો સંકેત
Bank : 2025ના શરૂઆતના ત્રણ મહિના ભારતના બેંકિંગ ઈતિહાસમાં એક મહત્વના સંક્રમણ તરીકે નોંધાઈ શકે છે. QIP મારફતે ભંડોળ એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા માત્ર પબ્લિક શેરહોલ્ડિંગ વધારવાનું માધ્યમ નથી, પણ એ દર્શાવે છે કે સરકારી બેંકો હવે બજારની નબળી સિગ્નલિંગમાંથી બહાર આવી નવું વિશ્વાસ અને સ્થિરતા સ્થાપિત કરી રહી છે.
આ વલણ માત્ર નાણાંકીય માળખું મજબૂત કરશે એટલું જ નહીં, પણ ભવિષ્યમાં ખાનગી અને વિદેશી રોકાણકારોને પણ આ ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરવા માટે ઉત્સાહિત કરશે.
